Hikayem Tanzanya'nın bir yerindeki ormanda başlıyor.
Burası insanların yaşamadığı bir yer.
Vahşi bir dünya.
Ağaçlarda
Eski Dünya maymunlarından colobuslar bulunabilir.
Şafakta erkek colobusun kükrediğini duyabilirsiniz.
Bu ses bölgede kurduğu hâkimiyeti işaret eder.
Colobuslar gruplar halinde yaşarlar,
her grup ormanın başka bir bölgesindedir.
Gözlemlenmesi gereken bir yaşama biçimidir.
Buna rağmen, Colobus savaşçı değildir.
Genelde barışçıldır ve sadece ailesini korur.
Yer ile gök arasında asılı yaşamak farklı bir bakış açısı vermeli.
Bazen Tanzanya ormanında bir colobus olarak doğmuş olabileceğimi düşünüyorum.
Her şey tamamen farklı olurdu.
Fakat beklenilenin aksine ben maymun olarak doğmadım.
İnsan olarak doğdum
ve colobusların hayatı dramatik bir şekilde değişti.
Uzun zaman önceydi.
Bir gün Colobus ve ailesi çok şaşırdılar.
Ormanları kaybolmuştu,
ve yerinde çay tarlası vardı.
Daha önce böyle bir şey görmemişti.
Colobus'un görmediği diğer şey ise bendim.
Daha önce insan görmemişti.
Kafası karıştı veya merak duydu.
Beni çay toplarken izledi.
Bu ekilmiş tarla benimdi. Burası benim bölgemdi.
Colobus bunu anlamadı,
bu yüzden onu yakaladım.
Colobus kendini başka bir dünyada buldu, ormanından çok uzakta.
Medeniyetin ne olduğunu keşfetti.
Ben ona yapacak bir şey buldum, beni eğlendirmek.
Onunla yapabileceğim tek şey bu.
Belki, aslanlar ve filler gibi o da
belgesellerin veya reklamların kahramanı olacak.
Kendi toprağından kovuldu fakat onun bende bir resmi var.
Binlerce yıllık medeniyetin ardından,
doğa bizi hâlâ büyülüyor.
Sanki gelişmelere rağmen, doğa hâlâ içimizde.
Tabiata karşı duyduğumuz hayranlık yeni değil.
İnsanlığın başlangıcına dayanıyor.
36.000 yıl önce,
tarih öncesi insanları, mağara duvarlarına bizonlar, aslanlar ve atlar çizdiler.
Onlardan korkuyorlardı ve doğanın boyunduruğundaydılar.
Şimdi roller değişti.
Vahşi doğa insanın elinde.
Medeniyet ilerledikçe, doğa geri çekildi.
Doğanın varlığına tahammül edildi.
Vahşi hayvanlar dünya üzerinde göçmen oldular.
Onlar aç ve susuzlar. Korkuyorlar.
Yakında gidecek hiçbir yerleri kalmayacak.
Birer birer kayboluyorlar
ve yerlerine besleyen ve hizmet eden ehlileştirilmiş bir topluluk geliyor.
İnsanlara yararlı olacak bir topluluk.
500 kuşak veya 10.000 yıla yakın bir süredir
neredeyse her şey ehlileştirildi.
Tarım dünyanın görünüşünü değiştirdi.
Şimdi sıra genetik ve kimyada.
Dört milyar senelik evrim Dünya'da yaşamı oluşturdu.
İlerleme, tüketme, iklim...
Sadece birkaç yüzyılda, insan ırkı köklü değişiklikler yaptı.
Bu gidişle dünyamız yarın neye benzeyecek?
Çevremize dönüp bakmak için hâlâ zamanımız var.
Bu, Dünya ile bağlarımızı tekrar kurmak için yapılmış bir yolculuğun hikayesi.
Zamanda bir atlamayla başlıyor,
iki milyon yıl öncesine doğru.
Hikaye kayboldu ama bir korunak hâlâ ayakta
ve Amazon ormanında saklı.
Venezuela, Brezilya ve Guyana arasında.
Bu bir tepui.
Tropik yağmurlarla yıkanan kumtaşı bir plato,
dünyada bilinen en eski kaya kütleleri.
Roraima diye tanınıyor.
Roraima sıradan bir dağ değil,
zamanın yolladığı bir ulak.
Dünyadaki yaşamın hikayesi bu kalenin içinde
türlerin karışmasından, kirlilikten
ve insanlardan korunuyor.
Roraima'ya yaklaşırken
dünyanın yüzeyinin aslında nasıl olmuş olduğunu görüyorsunuz.
Toprak bereketsiz.
Su ve minerallerce zengin lav külü ile yıkanan
çıplak kayalıklar ülkesi.
Bu zorlu şartlarda hayatın yeşerebileceğini hayal etmek güç.
Anlamak için yaklaş ve daha yakından bak.
Platonun üstü çok eski bir yaşama ait ince bir katmanla kaplanmış.
Bu liken,
yarı bitki, yarı mantar cüce bir organizma.
Liken,
güçlü ve sağlam bir öncüdür.
Kendi kendine yeter ve köklere ihtiyaç duymaz.
Sadece havada yüzen karbon ile beslenir.
Karbon, güneş ve su ile
liken yaşama bir yuva sunar.
Likenin içinde bakteriler bulunur.
Onlar yaşamın en temel taşları, her şeyin başlangıcıdırlar.
Çok küçükler.
Yine de hayati işlevleri gerçekleştiriyor, yaşamın tüm genetik kodlarını içeriyorlar.
Her ortamda ve
benimki de dahil her vücutta yaşıyorlar.
Tarihin bu noktasında,
en çok likende bulunan yeşil algleri sömürgeleştiriyorlar.
Algler gerçek birer enerji topları.
Güneş ışığını kullanarak karbonu değiştiriyorlar.
Daha sonra likenlere mahsus bir şey oluyor.
Alg enerjiyi kullanmıyor.
Bunu mantara veriyor.
Mantar ise karşılığında algi besliyor.
Bu viran topraklardaki buluşmadan yaşam çıkıverdi.
Dünyada mantarlar çok erken bir dönemde ortaya çıkmalarına rağmen
doğa tarihi araştırmalarında göz ardı edilirler.
Onların âlemi hayvanlarınki ve bitkilerinki değildir.
Yemezler, onlar maddeyi ayrıştırırlar.
Kafaları veya dalları yoktur,
fakat ipliksi ağları vardır. Bunlar ara vermeden çoğalabilir,
mutasyon geçirebilir ve yön değiştirebilirler.
Bunlara cladosporium veya penicillum denir.
Bunlar organik çürüme
antibiyotikler ve mayalar için gereklidirler.
Dayanıklılıkları onların güçlü yanlarıdır.
Stoklarıyla kuraklığa, her türlü gazı solumaya dayanırlar.
Neredeyse her yerde yaşayıp, her şeye tutunurlar.
Hareket etmezler fakat sayısız sporları saçması için rüzgarı kullanırlar.
Bu sporlar o kadar hafifler ki birkaç nesilde
tüm gezegeni işgal ederler.
Bakteri, mantarlar, algler ve liken toprağa,
humusa ve bereketli harca hayat verirler.
Şimdi toprak küçük mantarlardan sınırsız bir ağa sahiptir.
Biz onları göremeyiz fakat oradadırlar,
bitki kökleriyle ortakyaşam yaşarlar.
Toprağın altındaki gizli dayanışma geniş bir alemin köklerini oluşturur,
bitkiler aleminin.
Dışarıda yaşam artık sürünmemektedir, yükselmektedir.
Işığa doğru bir yarış.
Diğerlerini nasıl olursa olsun geride bırakmak iyidir,
hatta onların etraflarına dolanarak kullanmak bile.
Dünya üzerinde 300.000 bitki var.
Hepsi yapraklarını güneşe doğru yukarı çevirirler.
Yarış bir tente, koyu yeşil bir dam yaratır.
Bir süre sonra güneş yere ulaşmaz olur.
Otsular ve üstbitkenler
daha yüksek dallara tırmanıp
yağmur ve güneşten faydalanırlar.
Bitkiler ağaçlara yüklenip
Babil Kulesi gibi yaşamla doldururlar.
Dünya biyolojik çeşitliliğinin çeyreği bakir ormanlarda bulunur.
Amazon yağmur ormanlarında 16.000 çeşit farklı tür ağaç bulunur.
Yaşam dolu bir bulut, uzun ağaçlarla yırtılarak 40 metreden
fazla bir yükseklikte asılı durur.
Uzun ağaçlar sakar devler gibidir, kökleri onları dik tutmak için savaşırlar.
Bakir orman bir doğa harikasıdır.
Yeşillik havadaki karbondan gövdeler ve yapraklar yapar.
Buna karşılık oksijen üretir.
Bu, 350 milyon yıl önce
Karbonifer Dönem'de başlamış bir mucizedir.
Fotosentez yoluyla
yaşam iklimi etkiledi ve samanyolunda ayrı bir dünya yarattı.
Dünya canlı bir gezegen oldu.
Yine de, başlangıçtaki hiçbir şey bunun olacağını tahmin edemezdi.
İlk başta, Dünya katlanılacak bir yer değildi.
Közün ve ateşin dünyası.
Bugün hâlâ 1500 aktif volkan bulunuyor.
Sadece 100 kadarı püskürtme halinde, İzlanda'daki Bardarbunga bunlardan biri.
Azgın püskürtmeleri olan bir volkan bu
ve 1000 dereceden sıcak lavlarının renginden dolayı ona "kırmızı" deniliyor.
Volkanlar her zaman sıcak üfler
ve karbondioksitleri gezegenin atmosferine karışır.
Sülfür bulutları güneş ışınlarını örter.
Zamanla, Dünya üzerinde
volkanlara bağlı feci yok olmalar başlar.
Hayat çöker, yanar, boğulur.
Fakat her defasında dayanır.
Dünyadaki yaşamın sırrı aslında okyanustur.
Her şeyin kazanı ve ergitme kabıdır.
Uzak veya yakın tüm yaşam sudan gelir.
Algler bitki olur, kabuklular böcek ve balık
ve kara omurgalılarının ataları olurlar.
Buna karşılık insanların uzak ataları Galapagos'da yaşayan
en son birkaç su iguanasından birine benzeyecektir.
Onlar su omurgalılarından tetrapodalar.
Balıkların soyundan geliyorlar,
"Tetrapoda" "dört ayaklı" demektir.
Kulaç sallarlarken yürümeye başladılar.
Bir gün fırın kayboldu.
Yağmur asidik değildi.
İklim yumuşak, atmosfer oksijenle doluydu.
Bu Galapagos iguanaları güneş ısısının keyfini çıkarıyorlar.
Onlar su dışında nasıl nefes alacaklarını öğrenen deniz hayvanları.
Her yeni nesille organları evrildi.
Bazıları hem solungaçlarını hem akciğerlerini tuttular.
Mutasyonlar bir sonraki çağın, karanın fethinin habercileriydiler.
On binlerce tür okyanusları terk etti.
Bildikleri dünyadan bakir ormanlara doğru uzun bir yolculuk.
Maceracıların bu yeni dünyaya ulaşması 200.000.000 yıl sürdü.
İlk ulaşanlar en güçlüleri değil
en akıllılarıydı, mesela semenderler gibi
iki yaşamlılardı.
Kurbağalar bu aileden gelir.
Dünyada onlara ait 5500 bilinen tür var.
Bunların çoğu Amazon ormanlarının kalbinde barınıyorlar.
Waterfall kurbağası posta pulu kadar küçük.
Ağaç yapraklarına tutunmak için ayaklarında vantuzları var.
Kurbağalar narindir. Derileri her şeyi emer.
Hayati maddeleri, zehir ve doğal anestezikleri içerirler.
Türlerin evriminin muhteşem varisleridirler.
İlk fatihlerden diğer bir grup ise timsahlar.
Sert derileri ve korkunç çeneleri var
fakat gerçekte o kadar da güçlü değiller.
Doğal ortamlarına bağlıdırlar.
Sıcaklıktaki herhangi bir değişim onları yorar.
Bu nedenle sabırla yaşamayı öğrendiler.
Bu sabır onlara saklanma ve
gizlenme sanatında ustalaşmada yardımcı oldu.
Bu, ayrıca şekil ve boyutta sıra dışı bir çeşitlilik yarattı.
Matamala kaplumbağası Amazon yağmur ormanlarında yaşar.
Bir yaprak gibi saklanarak nefesini saatlerce tutabilir.
Anakondalar avlarının gelip içmelerini beklerken günlerce pusuda yatabilirler.
Devasa yılan ağaçların arasından kayarak avını boğmaya hazırlanıyor.
Yılanlar insanları her zaman büyülemişlerdir.
Tüm dünyada ejderhalara ilham vererek efsanelerde yer alırlar.
Amazon'da bataklık uzun süre dayanmaz.
Yağmur dindiğinde su nehirlere akar
ve hayvanlar su basmış başka bölgeler ararlar.
Orman yağmur çağırır derler.
Tufan,
bazen gerçek bir sağanaktır ve büyük nehirlere neden olur.
Ağaçlar olmasa Brezilya'daki Iguazu Şelaleleri de var olamazdı.
Su, hayat gibi düşünmek için durmaz.
Kaç tür bulunur?
Kaçı hayatı değiştirdi?
Iguazu'nun merkezinde
hayat hikayesinin bir harikasını keşfederiz.
200.000.000 yıl önce,
bir tür timsah ailesiyle aynı ortak atayı paylaştı.
O suyu terk etti ve
daha hafifleyerek ve atik olarak gökyüzüne yükseldi.
Şüphesiz ki ilk deneyenler büyük son atlayıştan önce
ileri atılmaktan mutluydular.
Bu kuşların hikayesi.
Uçmak onların yeni bir dünyada yaşamalarını mümkün kıldı.
Uçmak, Iguazu'nun kalbinde yaşayan büyük dusky kırlangıcı gibilere
avcılarından kaçma şansı sundu.
Yaklaşık 10.000 kuş türü var.
Onlar gezegenin yaşayan en son dinozorları.
Orman, dünyadaki tüm yaşam tecrübesinin hafızasıdır.
Uçmayı, sürünmeyi, yüzmeyi öğrendiğiniz
bir açık hava kitabıdır.
Ve görünenin aksine
bakir ormanların toprağı zengin değil aksine zayıf ve asitlidir.
Bu nedenle bazı bitkiler etçildir. Drosera gibi.
Drosera avını tuzağa düşürmek için kendini çiy ile kaplar.
Bu bir numaradır.
Böcekler kokusuna ve görünüşüne çekilir.
Uyaran hassas tüyler sayesinde tuzak kapanır.
Hayvan özsu ile sindirilir.
Sinekkapan bitkisi iki ila üç haftada
kurbanını sindirir.
Ve bir gün boş bir iskeleti dışarı atar
ve sıradaki avını bekler.
Fakat üremek için bitkilerin başka bir numaraya ihtiyacı vardır.
Bu yeşil, tek renkli dünyada,
gözler sadece zıtları arar.
Görüş geliştikçe inanılmaz bir devrim gerçekleşir.
Renk devrimi.
Bitkiler üremek için birbirleriyle iletişim halinde olmalılar.
Fakat sıkıca kök salmış oldukları halde nasıl?
Bazı bitkiler yepyeni bir strateji geliştirdiler,
cazibe.
Bitkiler parlak renklere büründüler.
Kokular ve tatlar süründüler.
Böylece çiçekler doğdu.
Çiçeklerin görevi uçan, sürünen veya yürüyen şeyleri çekmek,
kısacası yem arayanları onlar farkında olmadan manipüle etmek.
Buna tozlaşma deniyor.
Polen toplayan böcekler
onları erkek ve dişi bitkiler arasında taşırlar.
Görev tamam.
Hayatın türler arası işbirliğinden yararlandığı başka bir durum.
Kelebekten daha çok,
arıkuşunun hikayesi bir bitki ve hayvan arasındaki en güzel aşk hikayesi.
Arıkuşu sadece çiçeklerin nektarıyla beslenen bir kuştur.
Gagası ve dili taç yapraklarının arasına girecek şekilde biçimlenmiştir.
300'den fazla arıkuşu türü vardır,
her biri bir çiçeğin şekline uygun.
Arıkuşlarının kalbi hızlı atar,
dakikada 1200 defadan fazla atabilir.
Bunun nedeni nektardır,
enerji bakımından o kadar zengindir ki arıkuşlarına özgün nitelikler verir.
Bu kuş hareket etmekte şampiyondur,
fakat şüphesiz ki çiçeğin sözü geçer.
Her sene çiftleşme mevsiminde
Orta Amerika ormanlarında oynanan oyunun adı baştan çıkarmadır.
Marvelous spatuletail şüphesiz ki bu oyunda birincidir.
Bu kuş sadece tropikal dağlık alanlarda yaşayan çok ender bulunan bir türdür.
Yetişkin erkeklerin iki adet spatula biçiminde tüyler vardır.
Bunlarla inanılmaz hızlı bir çeşit dans ederler.
Tüy balesi için orman bir sahnedir.
Çiftleşme mevsiminden sonra,
ebeveynler çocuklarına yiyecek bulmanın anahtarı olan
ünlü renk kodunu öğretirler
ve süreç yeniden başlar.
Orman bize öğretir ki
yaşayan canlıların işbirliği görünenden daha önemlidir.
Amazon yağmur ormanlarındaki yaprakkesen karıncalar eklem bacaklıdırlar.
Ayırt edici bir özellikleri vardır.
Onlar mantar yetiştirirler.
İstedikleri türleri seçerler, onlardan parça alıp üretirler.
Mantarlardan beslenirler, bu da bütün yıl boyunca hatta elverişsiz mevsimlerde
bile yetecek miktar yiyeceği bulundurmak demek.
Bazı karıncalar çok çalışırken bazıları hiçbir şey yapmaz,
fakat bu çalışmayanlar, karıncaların toplum hayatının merkezidirler.
Hepsinin bir yeri ve grup içinde bir rolü vardır.
Çünkü koloni açlıklarda hayatta kalabilen
ve hatta ağaçları devirebilen
bir süper organizmadır.
Toplumsal hayatın doğuşu bir dönüm noktasıdır.
Herkesin kendi başına hayatta kalacağı
dayanacağı ve hayata tutunacağı yalnızlık çağının sonudur.
200.000.000 yıl önce
memeli destanı başladı.
Bu insanoğlunun, yani bizim ailemiz.
Bu Brezilya kapuçin maymunu gibi memeliler sıcak kanlı omurgalılardır.
Yavrularını emzirirler ve klanlar halinde yaşarlar.
Bu da her şeyi değiştirir.
Aile yaşantısı hem oyun hem de yardımlaşma adına
bir çok beklenmedik kazançlar getirir.
Bu evrimde büyük bir sıçramadır.
Grup yaşantısı, kültürü yetiştirir ve aktarılmasını sağlar.
Maharet ve merak ilk aletlerin üretilmesine olanak tanıdı.
Kapuçinlerin tecrübesi çarpıcı.
Dünya için önemli bir değişime delalet ediyor.
İnsanların vakti gelecek.
Ayağa kalkıp organize olmaları iki milyon yıl sürecek.
Kapuçinler gibi onlar da taş kullanacak.
Aletler kullanacak.
Dünya üzerinde yeni bir macera başlamak üzereydi.
Büyük orman kitabını kapatmak
ve karanlığa dalmak zorundalar.
Homo sapienslerin yani benim hikayem burada başlıyor.
Bilgin insanlar çizimlerini sonraki kuşaklara miras bıraktı.
Chauvet mağarasında 36.000 yıl önce yapıldılar.
Homo sapiensler hayatta kalmalarını zekâlarına borçlular.
Muhtemelen gördüklerini tasvir etmeye iten yine aynı güç.
İnsanların ateşi kontrol etmelerinden bu yana demir oksit ve kömür
ile yapılmış binlerce çizim ve resim.
On dört hayvan türü tespit edilebiliyor,
içlerinde aslan, mamut, tüylü gergedan ve ayı gibi
tehlikeli olanlar bulunuyor.
Kendilerini çizmediler.
Diğer canlıları çizdiler.
Onların varlığının farkındaydılar.
Homo sapiensler şüphesiz ki çok düşündüler ama cevap alamadılar.
Böylece boşlukları sanat, ifade ve kültürle doldurdular.
Fazlasıyla karışık hikayeler ve kodlardan bir ağ.
Sonraları bu farkındalık insanların evcilleştirmeyi,
tarımı ve hayvan yetiştirmeyi düşünmesine izin verdi.
Fakat o zamana kadar hayvan eti onları hayatta tutan şeydi.
Onların ısıya, gıdaya
ve giyinmek için derilere ihtiyaçları vardı.
Daha büyük hayvanları öldürmek zorundaydılar.
Ve bir gizem çözümsüz kaldı, ölüm.
İlk insanların aklını kurcalayan bir konu.
Bu nedenle, hiç şüphesiz Şamanizm doğdu.
İnsanlar ve doğanın ruhları arasında bir diyalog.
Bilincimizle yapılmış bir anlaşma.
Böylece av bir değiş tokuş oldu.
Ormanın ruhlarıyla avı öldürmek için pazarlık edildi.
Hayattan başka bir şey değildi.
Su nehirde şarkı söylüyor kayalar karşı tarafta.
Ağaçların iyi veya kötü ruhları var tehdit eden veya koruyan.
Onlarla konuşabilirdiniz ve onlar da size cevap verebilirdi.
Bu inançlara "animizm" deniliyordu ve ilk çağlarda yaygındı.
Farkındalıkta ve inançta,
Homo sapiensler öncelikle canlı dünyaya yöneldiler.
Erken dönemden beri insanlar avlanmak için hayvanlarla işbirliği içerisindeydiler.
Özellikle de gri kurtlarla.
Kurt klana bağlı bir hayvan.
O da yiyecek için avlanıyor.
İkisi birbirlerini ehlileştirip birbirlerine saygı duymayı öğrendiler.
Binlerce yıldır birlikte avlanıyoruz.
İşbirliğine değerdi ve bu nedenle bu bağ kuruldu
fakat bu belirsizdi.
Kurtlar 15.000 yıl önce evcilleştirildi.
Onlar bir ilkti.
Köpek ailesine hayat verdiler.
Fakat kurt dalı tamamen vahşi kaldı
ve bu da insan hafızasında bu hayvanı başka bir yere yerleştirdi.
Çocukların hikayelerinde güvenilmez müttefik rolünü oynadı.
Vahşi kurtlar bizim düşmanlarımız oldu.
Başka bir hayvan insanlara hizmet etmeye geldi.
Derler ki inekler tarlama geldikleri zaman hayatıma girdiler.
Bu evcilleştirmenin başlangıcıydı.
"Evcilleştirmek" demek beslemek demek,
bu canlıları korumak ve üremelerini kontrol etmek demek.
Bu zordu,
fakat başarılı oldu.
Şimdi dünyada bir milyardan fazla sığır var.
On binlerce yıl önce
Ortadoğu'da evcilleştirilen
küçük bir grup yabani öküzün soyundan geliyorlar.
İnsanlarla doğanın ilişkisi kökünden değişti.
İnekler zengin bir besin kaynağı oldular,
derileri kullanıldı
ve her şeyden önemlisi tarlada çalıştırıldılar.
Bu tarım çağıydı.
Tarım da bir çeşit evcilleştirmeydi.
Bitkilerin evcilleştirilmesi.
İnsanlar pirinci, haşhaşı, yulafları ve buğdayı
seçmeyi ve tekrar üretmeyi öğrendiler.
Onların dünya üzerinde binlerce yerel çeşidi vardı.
Bilimsel gelişmelere rağmen hayvanlar hâlâ bizimle.
Onlar güçsüz olanların gücü.
Bugün dünyada 1.350.000.000 küçük ölçekli çiftlik var.
İnsanlar hayvanların üreticisiydiler
ve de onların sahipleri.
Evcil hayvanlar bereket getirdi.
Bizi gururlandırdılar.
İnsanların inançlarının merkezine yerleştiler
çünkü insanlar en değerli şeyleri olan bu hayvanları tanrılara sundular.
Hayvanlar kurban oldular.
Bugün hâlâ hayvanlar kutsal güçlere kurban ediliyor.
Birkaç milyon Hintli ve Nepalli
Nepal ovalarındaki Gadhimai'nin küçük bir köyüne gidiyor.
Hindu güç tanrıçası Gadhima'ya
dilekte bulunmak için geldiler,
Fakat dileğin duyulması için
tanrıçadan uzak tutmak amacıyla kötü ruhlara bir hayat sunulmalı.
Bu yolculuğu yapanların
sıklıkla tek zenginliği bu hayvanları.
Daha iyi bir hayat için bir ölüm.
200.000 hayvan, bufalolar ve ayrıca keçiler
2014 Gadhimai festivalinde kurban edildi.
Bu sonuncusuydu.
Bir daha kurban verilmeyecek.
Hint ve Nepal kamuoyu sonunda bunu sonsuza kadar yasakladı.
Gadhimai bir sembol, şaşırtıcı bir resim.
Fakat sonuçta bitirilmiş olması hiç fark yaratmıyor.
Gezegen üzerinde hayat ve ölüm gücü benim elimde
insanlık hayatı kurban ettiği gibi onu kutlamasını da biliyor.
Bahar festival zamanıdır,
şenlik veya açlık dönemlerini vurgular.
Her yıl Hindistan'da Holi festivali kutlanıyor.
Burada insanlar bereketli toprağın dönmesi için dua ediyorlar.
Uttar Pradesh eyaletinde Holi,
ulu Hindu tanrısı Krishna'yla ilişkili.
Zengin ve fakir, erkek ve kadın tüm kastlar bahar dolunayında
iki gün süren dans ve kutlama için bir araya gelirler.
Yaşama aşkını kutlarlar.
Her rengin kesin bir anlamı var.
Yeşil uyum için, turuncu iyimserlik için,
mavi enerji için
kırmızı ise sevgi ve neşe içindir.
Bitki ruhları ve Şamanizm kayboldu.
Tanrılar görünüşlerini değiştirdiler fakat inançlar aynı kaldı.
Bahar hâlâ Dünya'nın mucizelerinden biri.
Baharı bu arılara borçluyum.
Onlar tatlarla güdülerek
yem aramalarını isteyen çiçekler tarafından manipüle ediliyorlar.
Bir arı kolonisinde izci arılar arazide dolanır.
İstedikleri bir çiçeği bulduklarında diğerlerine haber verirler.
Eğer bir tanesi daire şeklinde hareket ederse
bu demektir ki çiçek arı kovanına yakın.
Eğer vızıldayarak ileri doğru hareket ederse
uzaktaki çalılığın güneşe göre nerede olduğunu gösterir.
İşçi arılar gelir ve bu arıyı koklar,
bunu keşfin uğraşmaya değer olup olmadığını anlamak için yaparlar.
Sonra bir dansa başlarlar.
Bu bir oylamadır,
nektarı toplamaya gitmeye veya gitmemeye karar vermek için.
Ben burada dahil olurum.
Arılara çiçek sağlarım.
Milyonlarca çiçek.
Bunun karşılığında onlar
bu California bademleri gibi meyve ağaçlarını tozlaşırlar.
Benim onlara sunduğum bolluğun
bir bedeli var.
Aynı çiçekten içmek tehlikeli olabilir
arılar bazen
ağaçlarda kullanılan haşere ilaçları yüzünden zehirlenirler.
Bu değerli işçi ordusunun bir kısmını kurban ederim
çünkü yaşam bana sonu olmayan bir kaynak gibi görünür.
Her yıl, 50.000'den fazla kovan
Amerika Birleşik Devletleri tarafından
kamyonlarla ithal ediliyor. Bu on milyar arı demek.
Ağaçları tozlamaya yetecek kadar bir süre, birkaç hafta kalıyorlar.
Dünyada satılan beş bademden dördü California eyaletinden geliyor.
Rasyonel tarımcılığının bu şaheseri yılda 15 milyar dolar getiriyor.
Daha fazlası için su yok.
Tarım dünyanın su stoğunun üçte birini kullanıyor.
Su az bulununca ağaçlar bile
daha hızlı ve daha kârlı sökülüyor.
Yaşamla ilişkilerimizde köklü bir değişim var.
İlişki artık gizemli değil
ekonomik.
Tarımsal verimlilik adına çok daha fazlası yapılmış olabilir,
dağları yükseltmek, nehirlerin yataklarını değiştirmek gibi.
Kimse ormanları yakmak istemez ama kimse aç kalmak da istemez.
Bakir ormanlar neredeyse yok oldu.
Dünya yüzeyinin üçte biri tarım için geliştirildi.
On binlerce yıl içinde Dünya'nın çehresi değişti.
Her gün 400.000 insan doğuyor ve 160.000 ölüyor.
Bu besleyecek 240.000 daha insan demek.
Her gün.
Dünya nüfusu yedi milyar sınırını aştı.
Ekonomi devamlı yükselişini kesti.
İcra ve akıl insanlığı devam ettiriyor.
Eğitim, kültür...
İnsanlık bir beyin yığını.
Aynı zamanda insanlar ve canlılar arasında büyük bir uçurum açılıyor.
İnsan yerleşimleri daha büyük daha muazzam.
Onlar her şeyin birbirine yakınlaştığı ağsal merkezler.
Bu gelişim beslenmemizi de değiştirdi.
Zengin toplumlar buğday ve pirinçle idare etmiyor artık.
Et talebi yüksek.
Büyük bir sektör tam hız gelişiyor,
yetiştiricilik küresel bir endüstri haline geldi.
En büyük üç ihracatçı Hindistan, Brezilya ve Avusturalya.
Bu engin ülkede yer sıkıntısı yok.
Milyon hektarlık çiftlikler bile var.
Kovboylar inekleri helikopterlerle güdüyor.
Kuzey Bölgesinde, Darwin yakınlarında
çiftlikler genelde 50.000 baş hayvana sahip.
İnekler doğal dayanıklılıklarına göre seçiliyorlar.
Brahman ve Angus melezleri
sene boyunca yalnız yaşayabilirler.
Dikenli tel örgüler her yerde onları çiftliklere doğru yönlendiriyorlar.
Yılda bir kere bu devasa sürüler bir araya getirilir, damgalanır
ve Asya ve Avrupa pazarına ihraç edilmeden önce incelenirler.
Avusturalya 1.500.000 tondan fazla sığır gövdesi ihraç ediyor.
Hayvanlar sayılmıyor bile.
Canlı veya parçalara ayrılmış bir şekilde tartılıyorlar.
Hayvanlar ürün haline geldiler.
İnekler üründür.
Amerika Birleşik Devletleri bu metalaştıran yaşam biçiminde öncü.
Şimdi, verimlilik adına
özgür aile çiftlikleri sayılmıyor bile.
Sistem 100.000 kadar hayvana sahip şişmanlatan ağıllara dayanıyor.
Çimen verilmeyen, mısıra ve büyüme hormonlarına dayalı bir beslenme.
Çekilmiş hayvan leşlerinden yapılan hayvan kemiği yemeği bile yiyorlar.
Bu protein kokteyli hayvanları büyümeye zorluyor.
Bu yoğun yetiştiricilik diye biliniyor.
Beslenme bilim adamları tarafından takip ediliyor
fakat çoğunlukla daha çok eti daha çabuk ve ucuza üretmek için
yani kâr için
zorla besleniyorlar.
Öyleyse ben de gözlerimi buna kaparım.
İnekler ve de keçiler işlenmemiş malzemeleri sentezleyen makineler oldular.
Bir uçtan su ve hayvan yemi veriliyor
diğer taraftan yılda 700 milyon ton süt çıkıyor.
Hayvanlar acı çekiyor ama daha fazla üretmeli.
Ve pazar fiyatı düşürüyor.
Otomasyon işçilik maliyetini azaltıyor
ve insanları hayvanlardan daha da uzaklaştırıyor.
Ben et yemek istiyorum
fakat hayvanların öldüğünü görmemeyi tercih ederim.
O nedenle gözlerimi kapatıyorum.
Her yıl, insanlar 60 milyar hayvanı öldürüp kesiyorlar.
Atmış milyar can.
İnsan nüfusunun neredeyse on katı.
Bir yıl içinde.
Sadece endüstriyel mezbahalar ve yoğun endüstriler
devamlı artan et talebiyle başa çıkabilir.
Ölüm işi optimize oldu.
Geniş ölçekli bir kıyım.
Mezbahalarda montaj hattı tarzı çalışma
19. yüzyılın sonunda keşfedildi.
Verimli ve rasyonel bu yöntem araba fabrikalarından alındı.
Gıda endüstrisi yersiz bir taleple yüzleşti,
daha ucuza satılmak üzere daha çok üretim.
Kıyım işi test ediliyor
böylece insanlar düşünmemeye çalışacaklar.
Her işçinin eylemi işe yarayacak sıradaki bölümü kesmek.
Böylece öldürmüyorsun sadece bir düğmeye basıyorsun.
Bir domuzu kesmiyorsun sadece bir parçasını ayırıyorsun.
Böylece biz hayvanları yemiyoruz
biz eskalop, biftek, parçalar yiyoruz.
Belirsiz bölümler sanki yaşam hiç olmamış gibi.
On binlerce yıl, bu sadece 500 kuşak eder.
Ormanın kaybolması ve savanların azalması için sadece bu kadar yetti.
Vahşi türler yerkürenin uzak köşelerine itildiler.
Bazı durumlarda, insanlar ve hayvanlar arasındaki çatışmalar arttı
ve doğal rezervler oluşturuldu.
Botswana dünyanın en büyük parklarından
birine sahip.
Burada insanlar hayvanlardan az
ve yaşam farklı.
İnsanlar bu korunakları ziyaret ediyorlar, büyük hayvanat bahçeleri gibi.
Safariye gidip son kalan vahşi hayvanları görebilirsiniz.
Giriş ücreti var
ve bunun karşılığında alan yönetiliyor.
Böylelikle rezerv merak ile gözlemlenen
bir açık hava doğa tarihi kitabı oluyor.
Ve ne inanılmaz bir gösteri!
Bu düz arazi üzerinde
nehirler yüzlerce kanala ayrılıyor ve adacıklar oluşturuyor
ve kıvrılarak uzak mesafelere yayılıyor.
15.000 kilometre kareye.
Okavango istisnai bir bölge.
Birden bire vahşi bir gezegendesiniz.
Böylelikle 25 milyon senelik evrimin yüksek akasya ağaçlarının
yapraklarına uzanmak için
zürafalara nasıl uzun boyun verdiğini anlıyorsunuz.
Keyfinizce akasyaların ihtiyaç duyduğu
filleri seyrediyorsunuz.
Filler dışkılarında tohumları taşırlar
böylece ağaçların tüm alanda yetişmesini sağlarlar.
Okavango'da 200.000 fil var.
Klanlar halinde yaşayıp, alanla ve iklimle ilgili geniş bir hafızası olan
en yaşlı dişi tarafından yönlendirilirler.
Klanlar günlerini yiyecek ve su arayarak geçirirler.
Fildişleriyle ağaçların kabuklarını soyarlar
ve yiyecek için köklerini sökerler.
Görünüşlerine rağmen bu kalın derili hayvanlar narinler.
Hortumları bir tomruğu kaldırabilir veya bir klan üyesini okşayıp iletişim kurar.
Bu vahşi hayvanları seyretmek büyüleyici
fakat bu eğlencelikler gerçek birer canlı.
Doğayı korunaklara koymak çok bir şey değil.
Bu dünyanın sonunun gelmesini yavaşlatacak bir tedbir.
O dünya ki beni hâlâ büyülüyor.
Benim hikayem itiraf etmek istediğimden çok bu hayvanlara bağlı.
Bir hatırayı canlandırıyor, varlığımı tüm canlılara bağlayan görünmez bir bağı.
Bunu biliyorum,
daha fazla alana ihtiyacım olduğunu da biliyorum.
200.000 fil demek Afrika'daki fillerin yarısı demek.
Sadece Okavango bölgesi için sayıları çok fazla.
Fakat bu delta kalan son bölge.
Bu nedenle bu hayvanlar göçmen olarak yaşamasını öğrenecekler.
Botswana avlanmayı tamamen yasakladı
fakat filler çevredeki ülkelere göçmekte serbest.
Namibya avlanma izni satıyor.
Bu izinler nüfusu kontrol altına almak amacıyla yasallar.
Ne kadarı nüfus fazlası sayılıyor?
Sayılar sürekli değişiyor.
Değişmeyen şey şu ki
sonuncusunu korumak için filleri kurban ettim.
Su aygırları veya filler üzerlerinde yaşadıkları topraktan
daha az kazanç getirirlerse ne olur?
Ne olacak?
Okavango Delta'sı çorak toprak değil.
Nehrin suyu sayesinde sulak bir delta.
Şimdi bu suyun kendisi rezervi tehdit ediyor.
Angola ve Namibya, nehrin yukarısında
engin pirinç ekimi projesi için sulama yapılması gerekiyor.
Eğer proje başarılı olursa delta çöle dönüşmeye mahkum.
Yine de ekinleri için suya ihtiyaç duyanları anlamak zorundasınız.
Nasıl seçilir, filleri korumak mı insanları beslemek mi?
Günü yaklaştıkça hayvanları korumak için gayret gösteriliyor.
Güney Afrika rezervleri gergedanlar için son sığınaklar.
Bazı rezervler onlar için çok küçük ya da kapanıyorlar
bu nedenle hayvanlar yeni kabul merkezlerine taşınmalı.
Güçlü bir yatıştırıcı gergedanın kaslarını durduruyor.
Gözleri bağlı olmalı ve kulakları tıkanmalı.
Bu dev eğer uçacağının farkına varsa
kalp krizi geçirir.
Bu tür yer değişimleri ender gerçekleşiyor
ve ömürlerini yabanıl yaşama adamış
uzmanlar, veterinerler ve bilim adamlarıyla yapılıyor.
Başaracağıma söz verdim ama çabalarım yarasız.
Kendi yarattığımla savaşıyorum.
Bir elimle kurtarıyor diğeriyle katlediyorum.
Filler dişleri için, gergedanlar boynuzları için öldürülüyor.
Bu harika hayvanlar, hayat tarihinin emektarları
otomatik silah, arazi aracı ve telsizleriyle avlanan
kaçak avcılar için kolay hedefler.
Dünyada sadece 20.000 gergedan kaldı, çoğu Afrika'da.
Koruma altında bir tür, biz güvendeler sandık.
Fakat 2014'te
sadece bir yıl içinde 1500 tanesi kaçakçılar tarafından öldürüldü.
Gergedan boynuzu toz halinde geleneksel Asya tedavilerinde kullanılıyor.
Yüksek talep oranları arttırıyor.
Kilosu 50.000 avrodan
şimdi gergedan boynuzu altından daha değerli.
Filler ölüyor ve fildişi fiyatları artıyor.
Ne kadar öldürürsem o kadar kazanırım.
Nadir bulunan canlar üzerinden spekülasyon yapıyorum.
Eğlenme amaçlı av Afrika'ya yılda 200 milyon dolar getiriyor.
Türlerin sayısını kontrol etmek adına organize bir av deniliyor.
Fakat bu aslında spor olsun diye öldürme.
Ödüllerin hüzünlü şanı için.
Vahşi bir hayvan tehlikede görünene kadar öldürülebilir ve vücudu sergilenebilir.
Denver'da bir depoda Amerika sınırlarında yakalanmış hayvanlar tutuluyor.
Binlerce ziynet, kıyafet, aksesuar ve ilaç
canlılar dünyasından kaçırılmış.
Bu hazin envanter, sahip olmaya, acımasızlığa
egemenlik kurmaya şahitlik ediyor.
Chauvel'den 30.000 sene sonra Denver başka bir tür mağara sunuyor.
Fakat bu sefer duvarlar büyük bir delilikten bahsediyor
benim deliliğimden.
Hiçbir bölge kurtulmadı.
Kuzeyde, Arktika bölgesinde bile hayat uzatmaları oynuyor.
Dünyanın en büyük etçili polar ayısının krallığı burası.
Bu efsane hayvan şimdi kanunla korunuyor.
Hatta o bir sembol.
O dünyaya küresel ısınmanın bir işareti olan
eriyen buz sahalarını gösterdi.
Fakat sonuçta, bir ayıysanız kanunlar ve semboller pek bir anlam taşımıyorlar.
Kanunlar ve semboller insan hayatını da korumuyor.
Nenetsler de yok oluyorlar.
Her zaman Sibirya'da, soğuğa uyum göstererek
bir sürü ren geyiği ile yaşadılar.
Doğa onlar için bir lisan gibi.
Her değişimin bir anlamı var, ağaçların yönünün değişimi, liken, kar...
Her yıl yazın kuzeye
ve kışın güneye atalarının toprakları
Yamal Yarımadası'na göçerler.
Nenetsler çarlardan ve Rus Devrimi'nden sağ çıktılar.
Bu defa önlerinde olanaksız olan duruyor.
Tüm iklim değişiyor.
Nenets alemlerinin seneden seneye eridiğini görüyorlar.
Bundan da fazlası, onları yakalayan
endüstri devrimi.
İlerlemenin adımları durdurulamaz bir makine gibi.
Aynı bu Arktika'yı geçen nükleer buz kırıcılar gibi.
Koşullar ne olursa olsun,
ağır endüstrinin şampiyonu Rusya gemilerine yol açıyor.
Artık gerçek rüzgara veya buza ihtiyaç yok
Sibirya'ya dilediğiniz zaman gelebilirsiniz.
Amaç Dudinka limanına ulaşıp biraz nikel yüklemek.
Bu dünyada az bulunan bir metal.
Bu dünyanın en büyük madenlerinden biri,
Norilsk Madeni aynı zamanda bir metalürji tesisi.
Nikel alaşım yapımında kullanılıyor.
Metalürjinin tüm alanları onu kullanır.
Metal paralara bile girer.
Bu tesis Kuzey kutup dairesinin ötesindedir
ve burada 12 ayın 4'ü karanlıkta geçer.
Eksi 50'lerdeki hava sıcaklığına rağmen
170.000 kişi yıl boyunca buzlanma ve erimelerle boğuşan
bu beton şehirde yaşar.
Burada yaşamak cesaret ister ama yaşam burada da devam eder.
İnsanlar burada buz hokeyi oynarlar, dans ederler...
Kışın ortasında içeride kalmalısınız.
Her halükarda buraya tatil için gelmezsiniz.
Buraya bir madene hizmet için gelirsiniz.
Norilsk, insanlığı büyük bir yarışa süren
koca makinede
sadece bir dişli.
Tüm gezegeni zehirlemesine rağmen.
Sabahları insanlar güneşe bakarlar,
fakat dumanlı havada hangi bölgenin zehirli olacağını bulmak için bakarlar.
Bu tesis her yıl atmosfere 2.000.000.000 ton gaz bırakıyor.
Çoğunlukla karbon ve sülfür.
Bu boşaltım, binlerce başkasıyla birlikte
rüzgar ve akıntıyla gezegenin çevresinde taşınıyor.
Bir yüzyılda 50.000 sentetik molekül yaratıldı.
Bunlar insanlardan önce yoktular.
Bugün kimya tüm gezegeni istila ediyor.
Bu adamın solumaktan kendini örtüyle zar zor koruduğu nedir?
Hayatını kimin için feda ediyor?
Tehlikenin farkında olmamız devam etmemizi engellemiyor.
Tarım alanlarının % 90'ı böcek ilaçlarına batmış durumda.
Milyonlarca ton suni gübre toprağa zerk edilmiş.
Bu yoğun kimya her yıl aralarında tarla işçilerinin ve çiftçilerin de olduğu
200.000 kişiyi öldürüyor.
Kirleticiler her yerde, canlı bitki ve hayvan dokularında,
ve şimdi insan dokularında da.
Besin zincirinde tırmanıyorlar.
Şu an itibariyle Avrupalıların yarısının kanında ot öldürücü ilaçlardan gelen
sentetik moleküller var.
Gezegenin tarım alanlarının üçte biri zarar gördü
ve terk edilmek zorunda kalındı.
Bu kimya ne bize zararı olsun diye ne de hayatı yok etmek için
tasarlandı.
Aksine hayatı iyileştirmek istenmişti.
Fakat ilerlemeyle tehlikeyi ayırt edecek öngörümüz yok.
Kimyadan sonra şimdi umut genetik biliminde.
Hayal orada, ulaşılabilir.
Genetik olarak değiştirilmiş organizmalarla
her yerde tarım yapılabilir belki de dünyadaki açlık bitirilebilir.
GDO'lar ile türleri evcilleştirmeye son vereceğiz,
onların hayati fonksiyonlarına ulaşıp onları değiştireceğiz.
Pamuk kendi böcek ilacını yaysın diye
mısır, kelebeklere dirensin diye,
soya daha yüksek dozda ot öldürücüye dayansın diye değiştirildiler.
Nerdeyse bitkilerin bunları neden doğal olarak yapmadıklarına şaşıyoruz!
GDO tarımı yangın gibi yayıldı.
29 ülkede kanunlarla onaylandı.
Sağlığa etkileri hakkında hâlâ endişeler var
ama yine de tüm dünya bilmeden GDO'ları yiyor.
GDO'lar yoğun tarımcılıkta besin olarak kullanılıyor.
Sığır eti şimdi bir soya ürünü veya mısırın bir türevi.
GDO'lar dünyadaki açlık sorununu çözmediler.
Tohumlar patentli ve yeniden üretilemiyorlar.
Sadece bir kere kullanılabilirler ve sonra tekrar satın almak zorundasınız.
Hayata kabul ettirdiğim bu zorlama yürüyüş ne zaman bitecek?
Hepsi kâr adına.
Bangladeş'e baktığım zaman kaosun çok uzaklarda olmadığını görüyorum.
Ganj ve Brahmaputra'nın düzlüklerinde
tarım hâlâ el ile eski methodlar kullanılarak yapılıyor.
Mahsul düşük ve hasat belirsiz.
Her şey nehrin kaprisine, gelgitlere ve mevsim rüzgarlarına bağlı.
Toprak akıntılarla hareket ediyor,
taşlar ve kayalar ender bulunuyor.
İnsanlar durmadan bentler inşa ediyorlar.
Evler ve okullar yapmak için yeni kum adalarına taşınıyorlar.
İnsanlar az ile yaşıyorlar, balıkçılık ve tarım ile geçiniyorlar.
Hepsi nehirden geliyor.
Bangladeş'in nüfusu 160 milyon.
160 milyon insan tamamen tarıma bağımlı.
Bu nedenle aynı zamanda iklime de bağımlılar.
Henüz fark edilmiyor,
fakat iklim değişimi bütün bunları yok edecek.
Deniz seviyesinin aşağısındaki topraklar çabucak okyanusa karışacak,
su kirlenince tüm insan yaşamı bu topraklardan kovulacak.
Burada yapılan her şey geçici.
Ülkenin başkenti Dhaka
kilometre kareye düşen 40.000 kişiyle dünyanın en kalabalık yerlerinden biri.
Su seviyesinde inşa edilmiş bu kent, iklim değişimine karşı fazla dayanamaz.
Bangladeş'in tarım alanları azalıyor,
erozyon nedeniyle ufalanıp okyanus yüzünden tuzlanıyor.
Her yerde olduğu gibi topraksız çiftçiler
bir atölyede veya dünyaya satış yapan bir tekstil fabrikasında iş bulmak için
şehre taşınıyorlar.
Bangladeş de iklim düzensizliğine neden olan
endüstrileşmiş gezegenin çarklarına takılmış.
Bu endüstriyel güç Dhaka'da görülemiyor
fakat güneyde Chittagong sahillerinde
dünyanın en büyük gemi parçalama alanlarından biri var.
Chittagong bir öngörü.
Görünen o ki küreselleşmenin yıldızı sönmüş.
Bu yük gemilerinde ve tankerlerde tüm ülkelerin bayrakları dalgalanıyor.
Uluslararası ticarette kullanılıyorlardı.
İşe yaramaz, terk edilmişe benziyorlar.
Bu anıtsal parçalar endüstriyel gücün sembolleri,
az çok insan eliyle parçalara ayrılıyor.
Binlerce ton çelik mümkün olduğu kadar ucuz bir şekilde yok edilmeli,
iklim bu sahilleri ve bu insanları uzaklaştırmadan önce.
Farklı insan kalabalıkları dünyada nasıl bir arada yaşarlar?
Bazılarının kimyasalları diğerlerinin hayatlarını nasıl değiştirir?
Neden insanlar burada aç ama orada değil?
Chittagong Manhattan'dan 10.000 kilometre uzakta
fakat şüphesiz o yük gemilerinden biri buradaki nakliyatçılar için çalıştı.
Ayrıca şüphesiz ki, başka bir büro Bangladeş'ten tahıl alıp
başka bir ülkeye satıyor.
Bir başkası ise pamuk, ahşap veya hayvan yemi alıyor.
Canlı bitkiler hakkında pazarlık edilen sıradan ürünler.
Sıradan ürünler olarak milyonlarca tonu satılıyor.
Belki başka bir gökdelende pazarlık tarım arazisi üzerine.
Likenleriyle, kökleriyle ve görünmez canlılarıyla
milyonlarca hektar satılıyor.
Fakat bu şehirde bir telefon
bir ormanın korunmasını ya da canlıların korunmasını emredebilir.
Şüphesiz burada bir büro çoktan
dünyada açlığın bitmesi için çalışıyor.
Katılmak ve organize olmak da toplumların bir parçası.
Pencereler arası anlayışın kurulması yarın için çözümler yaratabilir.
Fakat vaktimiz kısıtlı. Daha fazla zaman kaybedemeyiz.
40 yılda vahşi hayvanların yarısı yok oldu.
2050'ye kadar 60.000 bitki türünün kaybolacağı tahmin ediliyor.
Ve öngörülemeyen etkenler var.
Eğer yarısı bir aydan kısa sürede sıcaktan ölürse
Saiga antiloplarını nasıl koruruz?
En azından Afrika aslanlarını
yeni, hiç duyulmamış hastalıklardan nasıl koruruz?
Hız normalden 100 kat fazla.
Etkenler birleşiyor.
Eğer iklim değişimi baskısını eklersek
türlerin kitlesel yok oluşarı için her şey bir araya geliyor.
Nasıl korkmayız, hayvanlar, bitkiler ve diğer canlılardan sonra
listede sıradaki isim biz insanlar mı?
Öyleyse bu defa gözlerimizi sonsuza dek kapatacağız.
Bazen sığırcıklar büyük gruplar halinde bir araya gelirler ve bir düzende uçarlar.
Bu dünyadaki yaşam gibidir.
Yaratımın, güzelliğin ve uyumun başyapıtı.
İnsanlar var olduğundan beri
hayatın hikayesi onların farkındalığıyla şekilleniyor.
Etrafımızdaki yaşamı tekrar düşünelim
diğer canlılar için özeni ve saygıyı tekrar yeşertmek
büyük bir fark yaratabilir.
Öyleyse şimdi hatırlıyorum.
"Vahşi" demek "barbar" demek değil.
Vahşi, medeninin zıttı değil.
Vahşi sadece ormanda yaşayanlar demek.
Vahşiliği savunmak, ormanları savunmak
sanki kendi tarihimi savunmak gibi.
Benim gezegenim.
Benim iç dünyam.
Vahşi dünyayı ne kadar çok gözlemlersem o kadar çok anlıyorum.
Bu benim yolumun üzerindeki bir işaret değil.
Yalnız, çarpışan uygarlığım
açlığı yenmeyi ve ailemi korumayı başardım.
Fakat yarıştan düşüyorum.
Öyleyse eğer o vahşi yaşamla uyum içinde yaşamayı yeniden öğrenirsem
tekrar insan olurum kendim ve ailem için
ve kendi türümü koruyabilirim.
Diğer canlılara duyduğum sevgi içimde bir yerde.
Çocuksu ruhum bana bunu söylüyor.
Ölümün boşluğunda kalbimi bu sıkıyor.
Öyleyse gözlerimi bu dünyaya çevirmeme
ve saygıyla bakmama izin ver.